Meggido

Jadąc z Tel Avivu w kierunku północnym można zatrzymać się przy ciekawym stanowisku archeologicznym nazwanym Meggido. Czy słyszeliście o nazwie Armaggeddon? Tak, to właśnie tutaj 😉 Park narodowy Meggido, obejmujący ruiny starożytnego miasta na wzgórzu jest wspomniany w Biblii jako miejsce ostatecznej walki dobra ze złem, które ma się dokonać na końcu czasów. Zanim to jednak nastąpi możemy spędzić dwie godziny na zwiedzaniu starożytnych ruin. Ze wzgórza rozlega się ładny widok na leżącą poniżej dolinę Jezreel. Trasa zwiedzania zakończona jest niewielkim tunelem.

Cena wstępu do Meggido: 29 NIS

Hajfa

009 Ogrody bahaistyczne w Hajfie

Poruszając się wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego w kierunku północnym dotrzemy do Hajfy. Jest to jedno z największych miast Izraela, i stanowi jedno z centów przemysłowych tego kraju. Największą atrakcją tego miasta są charakterystyczne ogrody schodzące w dół dziewiętnastoma kaskadami na zboczach góry Karmel. Stanowią one mauzoleum Baba, jednego z założycieli stosunkowo młodej religii jaką jest bahaizm. Warto zatrzymać się tutaj na chwilę, aby podziwiać pielęgnowaną z niezwykłą precyzją roślinność.Z drugiej strony Góry Karmel położony jest klasztor karmelitów z XIX wiecznym kościołem Stella Maris. W jego wnętrzu, pod ołtarzem znajduje się grota proroka Eliasza.

Nazaret

Nazaret zwiedzamy głównie ze względu na znajdującą się tutaj bazylikę Zwiastowania. Bazylika znajduje się w ścisłym centrum miasta. Jeżeli przyjeżdżamy do Nazaretu samochodem, można zaparkować go wzdłuż głównej ulicy Paulus Hashishi, za który płatność odbywa się w parkomatach. Przy tej ulicy znajdują się również prywatne parkingi (nieco droższe). Bazylika Zwiastowania jest budowlą współczesną, powstała w latach 60′ XX wieku. Składa się z kościoła górnego, oraz dolnego, w którym znajduje się grota Zwiastowania. Bazylika z zewnątrz otoczona jest podcieniami, w których prezentowane są wizerunki Maryi z różnych stron świata (Polskę „reprezentuje” wizerunek Matki Boskiej Kozielskiej). Pod wejściem do kościoła górnego widoczne są odsłonięte wykopaliska zabudowań z czasów Jezusa.
Wychodząc z bazyliki można odwiedzić sporych rozmiarów arabski suk. Wędrując w górę starego miasta dojdziemy do „konkurencyjnego”, prawosławnego klasztoru Zwiastowania, założonego przy źródle, przy którym według prawosławnej tradycji znajdowała się Maryja podczas sceny zwiastowania. Wewnątrz kościoła możemy zejść do samego źródła, oczywiście obficie zasypanego drobnymi monetami 😉

Góra Tabor

063 Pomiędzy Nazaretem a Tyberiadą znajduje się widoczne z daleka wzgórze. To góra Tabor, znana z biblijnej sceny Przemienienia Pańskiego. W okolice góry Tabor możemy dojechać droga numer 65, z której musimy skręcić w stronę wioski Daburyia (droga 7266), i następnie szukać znaków kierujących w stronę bazyliki. Na sam szczyt prowadzi kilkanaście śmiało poprowadzonych serpentyn (jadąc samochodem należy uważać na wąskiej i stromej drodze, zwłaszcza na dowożące wycieczki busy). Na szczycie znajdziemy bazylikę Przemienia Pańskiego, powstałą w latach 20′ XX wieku. Bazylika nie jest dostępna do zwiedzania w godzinach sjesty. Z punktu widokowego po prawej strony kościoła rozlega się piękny widok na całą okolicę.

Jezioro Galilejskie

Okolice jeziora Galilejskiego, zwanego również Morzem Galilejskim obfitują w atrakcje dla każdego odwiedzającego Izrael. Tyberiada jest najpopularniejszym kurortem wczasowym, pełnym dyskotek i barów, dookoła jeziora znajdziemy liczne plaże, zaś przy północnych brzegach jeziora znajdują się liczne kościoły związane z wydarzeniami z Ewangelii.

Chcąc zwiedzić zabytki chrześcijańskie na brzegu jeziora, wyjeżdżamy z Tyberiady drogą numer 90. Kierujemy się na wzgórze wznoszące się ponad brzegami jeziora. Na szczycie wzgórza znajduje się kościół 8 Błogosławieństw. Ośmiokątna budowla pochodzi z pierwszej połowy XX wieku. Dookoła kościoła znajduje się piękny ogród pełen kwiatów i egzotycznych roślin, pielęgnowany przez siostry Franciszkanki zamieszkujące w pobliskim klasztorze. Opłata za parking wynosi 10 NIS.
Zjeżdżając ze wzgórza skręcamy w drogę numer 87. Kilkaset metrów za skrzyżowaniem znajduje się kościół Rozmnożenia Chleba i Ryb. Po uiszczeniu opłaty za parking (6 NIS) możemy zwiedzić wnętrze świątyni, oraz położonego kilkaset metrów na wschód kościoła Prymatu św. Piotra. W tym drugim kościele centralną część prezbiterium zajmuje kamień, na którym według tradycji Jezus spożył posiłek razem ze swoimi uczniami. Przy kościele możemy zejść również na brzeg jeziora.
Dwa kilometry na wschód znajduje się kolejne ciekawe miejsce – Kafarnaum. Jest to w chwili obecnej kompleks wykopaliskowy zawierający ruiny synagogi z czasów Jezusa, oraz pozostałości domu św. Piotra. Nad domem św. Piotra został wybudowany współczesny kościół o futurystycznym, i nieco kontrowersyjnym wyglądzie przypominającym latający spodek. Wstęp do kompleksu wykopalisk wynosi 3 NIS. Warto przedłużyć sobie wizytę w Kafarnaum, i odwiedzić oddaloną o kilkaset metrów grecką prawosławną cerkiew. W jej wnętrzu zobaczyć możemy piękne malowidła na ścianach przedstawiające sceny z ewangelii. Godny uwagi jest również piękny ogród otaczający cerkiew.
103 Cerkiew Dwunastu Apostołów

Wzgórza Golan – Bental i Gamla

Wzgórza Golan są ciekawym celem podróży dla osób zwiedzających okolice Jeziora Galilejskiego, w sam raz na pół lub całodzienna wycieczkę. Należy pamiętać jednak, ze obszar wzgórz Golan jest terenem pod kontrolą izraelską, lecz formalnie nie należy do tego państwa, w związku z czym może się zdarzyć, że okresowo sytuacja polityczna na tym terenie może się zmieniać, dlatego zawsze warto upewnić się jak wygląda na bieżąco. My w czasie swojego pobytu odwiedziliśmy dwa miejsca. Pierwszym z nich jest góra Bental, położona niemal na granicy syryjskiej. Była ona świadkiem wielu starć w czasie konfliktu izraelsko syryjskiego, i pozostałości tego konfliktu możemy znaleźć właśnie na szczycie. System kilku bunkrów oraz okopów jest bezpłatnie udostępniony dla turystów. Aby wzmóc wrażenie, z okopów wystają makiety żołnierzy. Ze szczytu rozciąga się piękny widok w promieniu 360 stopni. Możemy podziwiać panoramę masywu Hermonu, wzgórz Golan, oraz Syrii. Po nasyceniu się widokami możemy się posilić, lub napić aromatycznej kawy w kawiarni o intrygującej nazwie Coffee Anan.
Na szczyt Bental dostaniemy się samochodem, droga asfaltowa wiedzie aż na sam wierzchołek, gdzie znajduje się parking.
123 Gamla jest słynna z kilku rzeczy: najwyższego wodospadu w Izraelu, rezerwatu sępówDrugim ciekawym miejscem jest rezerwat Gamla. Dojechać tam możemy również samochodem. Dojazd znad Jeziora Galilejskiego drogami numer 869 i 808. Rezerwat Gamla warto odwiedzić z kilku powodów. Pierwszy z nich jest bogactwo ptactwa drapieżnego, którego ostoją jest wąwóz. W rezerwacie znajduje się również najwyższy w Izraelu wodospad. Najważniejszym elementem rezerwatu są położone na stromym stoku wzgórza ruiny pozostałe po osadzie żydowskiej która jako jedna z ostatnich bohatersko opierała się Rzymianom w czasie powstania w I w n.e. Ze względu na tą obronę, Gamla jest nazywana „Masadą Północy”.

Cena wstępu de rezerwatu Gamla: 29 NIS

Okolice Morza Martwego

Rejon ten obfituje we wszelkiego rodzaju atrakcje turystyczne, zarówno archeologiczne, jak i pielgrzymkowe, a przede wszystkim miejsca do wypoczynku nad tym jedynym w swoim rodzaju akwenem 🙂 Na spokojne zwiedzenie większości musimy zarezerwować sobie co najmniej dwa dni. Zacznijmy nasze zwiedzanie od północy.

Jadąc z Jerozolimy po około 35 kilometrach dojeżdżamy do skrzyżowania dróg 1 i 90. Gdy skręcimy w lewo po 6 kilometrach zobaczymy drogowskaz do Qasr-Al-Yahoud, czyli miejsca chrztu Chrystusa. Jest to drugie miejsce chrztu (jak wiele innych podwójnych miejsc w Izraelu), jednak według archeologów prawdziwy chrzest odbył się właśnie tutaj. Yardenit znajdujący się kilkadziesiąt kilometrów na północ został stworzony, gdy dojazd nad Jordan był niemożliwy ze względów politycznych.
Skręcamy zatem z drogi numer 90. Po kilometrze widzimy szlaban i groźnie wyglądającą budkę. Nie przejmując się zbytnio podjeżdżamy, i prezentujemy się strażnikowi. Kontrola jest bardzo umowna, i zapewne bez trudu zostaniemy przepuszczeni dalej. Jeszcze jakieś dwa kilometry wzdłuż zasieków, i dojeżdżamy na miejsce. Co tu dużo ukrywać – tu nic nie ma. Pawilonik z logo parków narodowych, stragany gdzie można kupić gustowne wdzianko na okoliczność chrztu, i schody schodzące do Jordanu zakończone siatką dzielącą rzekę na dwie połowy. Oczywiście nie może zabraknąć żołnierzy po jednej i drugiej stronie rzeki. Zza drzew widać złote kopuły zabudowań po jordańskiej stronie, jednak aby się tam dostać, musielibyśmy jechać setki kilometrów dokoła przez przejścia graniczne dostępne dla turystów. Powrót czeka nas tą samą drogą. Podsumowując – miejsce jest jedynie symboliczne, i ważne dla tych, którzy podążają śladami biblijnych wydarzeń.
133 Miejsce chrztu Jezusa w Jordanie
Wracamy na skrzyżowanie dróg 1 i 90. Skręcamy na południe. Po 6 kilometrach czeka nas skręt na pierwszą z plaż nad Morzem Martwym. Jest to Kalia Beach. Parking na miejscu jest bezpłatny – płacimy za to za wstęp na plażę, i to niemało, gdyż wstęp to wydatek około 50 NIS za jedną osobę. Na miejscu możemy kupić jedzenie i napoje, dostępne są również leżaki, i co niezbędne po kąpieli w Morzu Martwym – prysznice. Jeśli ktoś jednak chce oszczędzić, musi podjechać kilkadziesiąt kilometrów na południe do Ein Gedi, gdzie znajduje się plaża bezpłatna.
Kolejnym wartym odwiedzenia miejscem jest Qumran. Wjazd do rezerwatu znajduje się jakiś kilometr na południe od zjazdu na plażę. Qumran jest kompleksem archeologicznym, słynnym ze znalezionych tutaj zwojów Pisma Św., apokryfów, i innych dokumentów. Miejsce to warto odwiedzić gdy mamy kartę wstępu do wszystkich parków narodowych, która pozwala nam na darmowy wstęp, lub gdy szczególnie interesujemy się archeologią. W przeciwnym razie spokojnie możemy wybrać sobie do zwiedzania inny kompleks wykopalisk, których w Izraelu bez liku 😉

Bilet wstępu do Qumran: 29 NIS

W Qumran wsiadamy w samochód i jedziemy jakieś 30 kilometrów na południe. Po drodze mijamy checkpoint, gdyż wjeżdżamy znów na tereny zarządzane tylko i wyłącznie przez rząd Izraela. Pojawiają się coraz lepsze widoki na Morze Martwe. Dojeżdżamy wreszcie do Ein Gedi. Po lewej stronie znajduje się zjazd, którym możemy dotrzeć do hostelu Beit Sarah, a także do rezerwatu przyrody Ein Gedi. W rezerwacie możemy spędzić cały dzień, a może nawet i kilka! Najbardziej popularna trasa do wodospadu Dawida zajmuje około dwóch godzin, jednak dla lubiących wędrówki dostępnych jest kilkadziesiąt kilometrów innych tras spacerowych i górskich. Najdłuższe z nich są wyznaczone na cały dzień, i prowadzą aż na szczyt pasma okalającego Morze Martwe od zachodu. Wejście na taką trasę wymaga zgłoszenia obsłudze, i jest możliwe tylko we wczesnych godzinach rannych. Spacer do wodospadu Dawida jest bardzo przyjemny. Początkowo łagodną, potem bardziej stromą ścieżką wędrujemy w głąb wąwozu mijając kilka wodospadów. Przy niektórych z nich można się wykąpać. Powrót spod wodospadu okrężną drogą.

Bilet wstępu de rezerwatu Ein Gedi: 29 NIS

160 Chwila dla ochłodyKolejnym miejscem wartym odwiedzenia w Ein Gedi jest wspomniana przeze mnie wcześniej darmowa plaża. Znajduje się ona trochę dalej na południe. Tutaj dla odmiany płacimy za parking, jest to jednak kwota nieporównywalnie mniejsza od wstępu na plażę w Kalii. Jadąc dalej na południe po kilometrze mijamy zjazd do kibucu Ein Gedi. Jest to miejsce w pewien sposób strategiczne, gdyż znajduje się tutaj jedyny (wg mojej wiedzy) sklep! Chwała jednak temu kto go odnajdzie. Kierowany byłem do tegoż sklepu przez kilku mieszkańców, a i tak dojście od parkingu zajęło mi dobre 10 minut. W sklepie trzeba zwrócić uwagę, że na metkach są zapisane dwa rodzaje cen, z czego te niższe obowiązują tylko mieszkańców kibucu. Należy podkreślić, że cały kibuc jest jednocześnie ogrodem botanicznym, i obowiązują tutaj bilety wstępu. Mając wolną godzinkę lub dwie warto skorzystać z tej jednej z niewielu oaz zieleni w okolicy, i odpocząć od słońca wśród egzotycznej roślinności.

Kilkanaście kilometrów na południe od Ein Gedi znajduje się jedna z większych atrakcji w okolicy, a zapewne i całego Izraela, czyli Masada. Stara żydowska twierdza umocniona przez Heroda, i heroicznie broniona w czasach powstania przeciw cesarstwu rzymskiemu w 73 r. n.e. Ostatecznie obrońcy twierdzy zginęli śmiercią samobójczą, a do dzisiejszych czasów Masada stała się jednym z symboli państwa Izraelskiego, i najważniejszym miejscem dla Żydów w Izraelu zaraz po murze świątyni jerozolimskiej. 180 MasadaDo zwiedzania udostępnione są ruiny twierdzy położone na płaskim szczycie wzgórza wysoko wznoszącego się nad okolicą. Dla ambitnych dostępne jest wejście piechotą, tzw. Snake Path, chociaż przy upałach jest ono często zamykane. Dla bardziej wygodnych turystów dostępna jest kolejka linowa. Alternatywne wejście piesze znajduje się z drugiej strony wzgórza,a dojechać tam można od strony miejscowości Arad. Nie można jednak połączyć tych dwóch tras wchodząc jedną, a schodząc drugą, gdyż nie mają one bezpośredniego połączenia, a objazd między nimi to bagatela jakieś 70 km. Na zwiedzanie całości twierdzy warto poświęcić co najmniej kilka godzin. Kompleks zabudowań jest olbrzymi, a palące słońce będzie zmuszało do odpoczynku pomiędzy kolejnymi częściami zabytku. Całość twierdzy znajduje się na liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Ceny wstępu do Masady:

  • Wejście dla osoby dorosłej (pieszo): 29 NIS
  • Wejście + kolejka: 76 NIS
  • Wejście + kolejka w jedną stronę: 58 NIS

Jeżeli mamy Green Card, możemy zapłacić tylko za kolejkę.

Ein Avdat

SAMSUNG Jadąc na południe Izraela drogą numer 40, warto zatrzymać się w okolicy miejscowości Midreset Ben Gurion. Znajduje się tam park narodowy – kanion Ein Avdat. warto poświecić na jego zwiedzenie dwie godziny. Cała trasa jest jednokierunkowa, i wyprowadza na samą górę kanionu, zatem najwygodniejszą opcją będzie zabranie dwóch samochodów 😉 Jeśli nie mamy jednak do dyspozycji takich luksusów ominie nas wspinaczka ścianami kanionu. Po zakupie biletów zjeżdżamy na dno kanionu. Tam na parkingu u początku trasy możemy zostawić samochód. Szlak wiedzie dnem, pomiędzy wysokimi skalnymi ścianami, i widoki naprawdę robią wrażenie! Mijamy efektowne jezioro z niewielkim wodospadem, i schodami udajemy się do wyższej części doliny. Niestety po kolejnych kilkuset metrach zaczyna się jednokierunkowy odcinek szlaku, zatem nie mając dodatkowego środka transportu należy z tego miejsca zawrócić (nie należy ryzykować spaceru, zwłaszcza w upale, gdyż do punktu wyjścia drogą jest około 11 kilometrów!) Po powrocie do samochodu możemy natomiast podjechać do górnego punktu widokowego, i zerknąć na cały kanion z góry.

Wstęp na teren rezerwatu: 29 NIS

Wyjeżdżając z rezerwatu, polecam jeszcze zatrzymać się na kilkanaście minut w okolicach punktu z biletami. znajduje się tam niewielki park, na którego krańcu znajduje się grób jednego z założycieli państwa Izrael – Dawida Ben Guriona oraz jego małżonki.

Hebron

Położony około 30 kilometrów na południe od Jerozolimy Hebron jest jednym z najświętszych miejsc dla wyznawców judaizmu oraz islamu. Tutaj w centrum miasta znajduje się budynek w którym znajdują się groby patriarchów: Abrahama i Sary, Izaaka i Rebeki oraz Jakuba i Lei. Napisałem budynek, gdyż ciężko znaleźć jedno słowo, którym można by opisać to miejsce. Dla muzułmanów jest to meczet Ibrahima (arabskie imię Abrahama), zaś dla żydów jest to synagoga. Do połowy budowli dostęp mają tylko wyznawcy islamu, a do połowy wyznawcy judaizmu. Na szczęście „niewierni” mogą dotrzeć i do jednej i do drugiej części. Niestety zwiedzanie Grobowców może być utrudnione lub nawet czasowo zupełnie niemożliwe. Na pewno nie jest możliwe zwiedzanie obu części w sobotę (o czym przekonaliśmy się na miejscu), a okresowo z powodu napięć politycznych dostęp może być zupełnie zamknięty. Napięcia pomiędzy Palestyńczykami a Żydami są częste. Głównym powodem jest enklawa żydowska znajdująca się w samym centrum palestyńskiego miasta. W samym centrum za murami i zasiekami z drutu żyje kilkuset żydów ubezpieczanych przez kilka tysięcy żołnierzy.
028 Cenotaf Izaaka
Do Hebronu możemy dojechać bezpośrednio autobusem Egged. Możliwy jest też dojazd palestyńskimi busami. Z Jerozolimy wyjeżdżamy autobusem numer 21 w kierunku Betlejem. Nie dojeżdżamy jednak do centrum, lecz wysiadamy na skrzyżowaniu nazwanym Husan. Po prawej stronie powinien być widoczny parking, z którego odjeżdżają busy servicee do Hebronu. Po wyjściu z busa jeżeli nie mamy mapy najlepiej wziąć taksówkę do meczetu Ibrahima. jej koszt to 10 ILS. Po dojściu do meczetu przechodzimy przez bramki wojskowe i przechodzimy kontrolę. Potem możemy udać się najpierw do części muzułmańskiej, a po wyjściu stamtąd kierujemy się w dół, i dokoła budynku, aby wejść do części żydowskiej. Oczywiście obowiązują nas zwyczaje jak w każdym meczecie/syngaodze, czyli odpowiednio wejście bez obuwia lub nakrycie głowy jarmułką.

Część pierwszą wpisu dotyczącą Jerozolimy i Betlejem znajdziesz tutaj.

Dalszą część praktycznych wskazówek mojego autorstwa można znaleźć we wpisie Izrael na własną rękę – informacje praktyczne do którego przeczytania serdecznie zachęcam!

Przeczytaj również relację z wyjazdu do Izraela.